Programlamaya hangi dille başlayacağını soruyorsan benim cevabım Python. Bu yazıda nedenini anlatıyorum: Python nedir, gerçek hayatta ne işe yarar ve neden iyi bir ilk dil.

Bu, 22 derslik Python serisinin ilk dersi. Seri sıfırdan başlıyor; bugüne kadar tek satır kod yazmamış olman sorun değil. Bugün bilgisayarına hiçbir şey kurmayacaksın. Sadece iki kısa kod örneğini okuyacak ve ne yaptıklarını tahmin edeceksin. Kurulumu bir sonraki derste birlikte yapacağız.

Python nedir?

Python, genel amaçlı bir programlama dilidir. Programlama dili, bilgisayara ne yapacağını adım adım anlatmanın yoludur. “Genel amaçlı” demek, tek bir işe özel olmadığı anlamına gelir: aynı dille veri analizi de yaparsın, web sitesi de kurarsın, sıkıcı bir işi otomatiğe de bağlarsın.

Python’ı tanırken iki kavramı sık duyacaksın:

• Yüksek seviyeli: Yazdığın kod makinenin diline değil, insanın diline yakındır. print("Merhaba") yazdığında ekrana Merhaba yazılacağını tahmin etmek için programcı olman gerekmez.
• Yorumlanan (interpreted): Kodu yazar, çalıştırır ve sonucu hemen görürsün. Hata yaptıysan Python sana hangi satırda takıldığını söyler. Öğrenirken bu hızlı geri bildirim çok işe yarar.

Kısa bir tarihçe

Python’ı Hollandalı programcı Guido van Rossum geliştirdi. Üzerinde çalışmaya 1989’un Noel tatilinde başladı, dili 1991’de herkese açık olarak duyurdu. Adı yılandan gelmiyor: van Rossum o sırada İngiliz komedi dizisi “Monty Python’s Flying Circus”ın senaryolarını okuyordu ve kısa, akılda kalan bir isim arıyordu.

Python ücretsizdir ve açık kaynaklıdır. İndirmek, öğrenmek ya da onunla ticari bir ürün geliştirmek için kimseye para ödemezsin. Bu bölümdeki bilgilerin kaynağı Python’ın resmî sıkça sorulan sorular sayfası.

Python ne işe yarar?

Python’ın en güçlü olduğu dört alan var. Hangisi ilgini çekiyorsa öğrenme motivasyonunu oradan al.

Veri analizi ve veri bilimi

Binlerce satırlık bir tabloyu okumak, temizlemek, özetlemek ve grafiğe dökmek Python’la birkaç satır sürer. Bu işin iki temel kütüphanesi NumPy ve Pandas’tır. Serinin 21. dersinde ikisine de gireceğiz.

Yapay zekâ ve makine öğrenmesi

Makine öğrenmesi modeli kurmak ve eğitmek için kullanılan yaygın kütüphaneler (scikit-learn, PyTorch, TensorFlow) Python’la kullanılır. Yapay zekâ alanına girmek istiyorsan yolun Python’dan geçer.

Otomasyon

Her hafta aynı dosyaları yeniden adlandırmak, aynı raporu hazırlamak, aynı tablodan aynı bilgiyi kopyalamak… Tekrar eden işleri Python’a yaptırabilirsin. Serinin bitirme projesinde bir CSV dosyasından otomatik rapor çıkaran bir program yazacağız.

Web ve arka uç

Bir web sitesinin kullanıcıya görünmeyen tarafını, yani hesapları, veritabanını ve iş kurallarını Python’la yazabilirsin. Django ve Flask bu işin en bilinen araçlarıdır.

Ben Python’a nasıl başladım?

Python’la bir Teknofest projesinde tanıştım. Projede Python ile simülasyon yazıyorduk yani Python’ı önce kitaptan değil, bitirmem gereken bir projenin içinde öğrendim.

Sonrasında veri bilimi tarafına yöneldim. Python’la yazdığım birçok proje Kaggle ve GitHub profillerimde duruyor.

Bu seride de aynı yolu izleyeceğiz: her konuyu küçük bir örnekle öğrenecek, araya mini projeler koyacağız.

Neden ilk dil olarak Python?

Üç nedeni var: kodu okumak kolay, hatanı hemen görürsün ve takıldığında yardım bulursun.

Kodu okumak kolay

Aşağıdaki kodu çalıştırmana gerek yok. Sadece satır satır oku ve ne yaptığını tahmin et. # ile başlayan satırlar açıklamadır: Python onları atlar, onlar kodu okuyan insan için yazılır.

# Bir öğrencinin üç sınav notu
notlar = [70, 80, 90]
# Ortalamayı bul: notların toplamını, not sayısına böl
ortalama = sum(notlar) / len(notlar)
# Sonucu ekrana yazdır
print("Ortalaman:", ortalama)
# Ortalamaya göre karar ver
if ortalama >= 50:
    print("Dersi geçtin")
else:
    print("Bir daha denemelisin")

Bu program ekrana şunu yazar:

Ortalaman: 80.0
Dersi geçtin

Büyük ihtimalle hiçbir komutu bilmeden ne olduğunu anladın. sum toplar, len kaç not olduğunu sayar, if “eğer” demektir, else “değilse”. Python’ı okunaklı yapan bu sadeliktir. Hangi satırın if‘e bağlı olduğunu da satır başındaki boşluk, yani girinti belirler.

Sonucun neden 80 değil de 80.0 çıktığını merak ettiysen güzel. Cevabı 3. derste, veri tiplerinde.

Hatanı hemen görürsün

Python’da kodu yazdığın anda çalıştırabilirsin. Bir şeyi yanlış yazdıysan hangi satırda ve neden takıldığını söyleyen bir hata mesajı alırsın. Yeni başlayan biri için “yaz, dene, düzelt” döngüsünün kısa olması, uzun teorik anlatımlardan daha öğreticidir.

Takıldığında yardım bulursun

Python’ın geniş bir topluluğu ve çok sayıda hazır kütüphanesi var. Yeni başlayanın karşılaştığı hataların çoğunu senden önce biri sormuş, biri de cevaplamıştır. Python’ın resmî sayfası da dili ilk dil olarak öneriyor: sade ve tutarlı sözdizimi sayesinde kurallarla boğuşmak yerine problem çözmeye odaklanırsın.

Kısa yazmak zamanla gelir

Python’da öğrenmekte en çok zorlandığım konu liste üreteçleri (list comprehension) oldu. Bu yapı, döngüyle birkaç satırda yaptığın işi tek satırda yazmanı sağlar. Kısa yazmaya alışmam zaman aldı.

Farkı küçük bir örnekle göstereyim:

sayilar = [1, 2, 3, 4, 5]
# Uzun yol: boş bir liste aç, döngüyle tek tek ekle
kareler = []
for sayi in sayilar:
    kareler.append(sayi * sayi)
# Kısa yol: aynı işi tek satırda yap (list comprehension)
kareler_kisa = [sayi * sayi for sayi in sayilar]
print(kareler)       # [1, 4, 9, 16, 25]
print(kareler_kisa)  # [1, 4, 9, 16, 25]

İki yol da aynı listeyi üretir: her sayının karesini. Kısa yolu şimdi çözmeye çalışma. Döngüleri 6. derste, liste üreteçlerini 12. derste işleyeceğiz.

Başlarken uzun yoldan gitmen normal. Önce çalışan kodu yaz, kısaltmayı sonra öğrenirsin.

Python’ın zayıf kaldığı yerler

Python her işin en iyi aracı değil. Üç yerde başka dillere bakman gerekir:

• Mobil uygulama: Telefon uygulaması yazmak istiyorsan Python ilk tercih olmaz. Bu iş için Flutter, Kotlin ya da Swift gibi araçlar kullanılır.
• Hız: Python, C ya da C++ gibi dillere göre yavaş çalışır. Günlük işlerde bunu fark etmezsin. Ağır hesaplarda ise NumPy gibi kütüphaneler devreye girer; onların hesap yapan kısımları C ile yazılmıştır.
• Tarayıcının içi: Bir web sayfasının tarayıcıda çalışan, tıkladığında tepki veren kısmı JavaScript’le yazılır.

İlk dilin Python olursa bu dillere geçmek de kolaylaşır. Değişken, koşul, döngü ve fonksiyon her dilde vardır. Mantığı Python’da öğrenir, sonra yalnızca yazım kurallarını değiştirirsin.

Başlamadan önce en çok sorulanlar

Python öğrenmek için matematik bilmem gerekir mi?

Başlamak için dört işlem yeter. Veri bilimi ya da yapay zekâya ilerlersen istatistik ve lineer cebir işin içine girer, ama bu seride onlara ihtiyacın olmayacak.

İngilizce bilmem şart mı?

Şart değil ama işini kolaylaştırır. Python’ın komutları İngilizce kelimelerdir (if, for, print), hata mesajları da İngilizce gelir. Bu seride her komutun ne anlama geldiğini Türkçe açıklayacağım.

Güçlü bir bilgisayar gerekir mi?

Hayır. Bu serideki her örnek sıradan bir dizüstü bilgisayarda çalışır.

Bu seri nasıl ilerleyecek?

Seri 22 dersten oluşuyor ve her ders bir öncekinin üstüne kuruluyor. Sırayı bozmadan ilerlemeni öneririm.

Her dersin sonunda alıştırmalar var. Onları atlama: programlama okuyarak değil, yazarak öğrenilir.

Bu derste ne öğrendin?

• Python genel amaçlı, okuması kolay ve ücretsiz bir programlama dilidir.
• En güçlü olduğu alanlar veri analizi, yapay zekâ, otomasyon ve web’in arka ucudur.
• Mobil uygulamada, hız gerektiren işlerde ve tarayıcı tarafında başka diller öne çıkar.
• Kısa ve temiz kod yazmak zamanla gelir. Önce çalışan kodu yazarsın.

Alıştırmalar

Bugünkü alıştırmalar için bilgisayara ihtiyacın yok. Kâğıt kalem yeter.

1. Çıktıyı tahmin et. İlk örnekte notları [40, 45, 50] yaparsan program ekrana ne yazar?
2. Sınırı değiştir. Aynı örnekte 50 yerine 60 yazarsan [70, 80, 90] notları için sonuç değişir mi?
3. Listeyi büyüt. İkinci örnekte sayilar listesinin sonuna 6 eklersen kareler listesinin son elemanı ne olur?
4. Hedefini yaz. “Python’ı … için öğreniyorum” cümlesini tamamla ve yorumlara bırak. Seri boyunca dönüp bakacağın bir hedefin olsun.

Cevaplar

1. Ortalama 45.0 olur. Program Ortalaman: 45.0 ve Bir daha denemelisin yazar.
2. Değişmez. Ortalama 80.0’dır ve 60’tan büyük olduğu için program yine Dersi geçtin yazar.
3. 36 olur. Program listedeki her sayıyı kendisiyle çarpar: 6 × 6 = 36.

Sıradaki ders

Bir sonraki derste Python’ı bilgisayarına kuracak ve ilk programını kendin çalıştıracaksın: Python Kurulumu: Adım Adım İlk Programın (Python Dersi 2)