Bulut Bilişim Nedir? Günlük Hayattan Örneklerle

Fotoğrafların telefonda yer kaplamasın diye “buluta yedekle” seçeneğine bastıysan bulut bilişimi zaten kullanıyorsun. Gmail’e girdiğinde, Netflix’te dizi açtığında ya da Python derslerinde Google Colab’da kod çalıştırdığında da öyle. Peki bu “bulut” tam olarak nerede?

Kısa tanım

Bulut bilişim, bilgisayar gücünü (depolama alanı, işlemci, yazılım) kendi cihazına kurmak yerine internet üzerinden başka bir şirketin bilgisayarlarından kiralamak demek. Bulut gökyüzünde değil; dünyanın farklı yerlerindeki büyük veri merkezlerinde duran, binlerce sunucudan oluşan gerçek makineler.

Bir benzetme: jeneratör mü, şebeke mi?

Eskiden elektriğe ihtiyacı olan bir fabrika kendi jeneratörünü kurardı. Jeneratörü almak, bakımını yapmak, bozulunca tamir etmek fabrikanın işiydi. Sonra şehir şebekesi geldi: fişi takıyorsun, kullandığın kadar ödüyorsun, santralin nasıl çalıştığıyla ilgilenmiyorsun.

Bulut bilişim, bilgisayarlar için şebeke gibi. Kendi sunucunu alıp bir odada çalıştırmak yerine bir bulut sağlayıcısından ihtiyacın kadar kiralıyorsun. İşin büyüyünce daha fazla kiralıyor, küçülünce azaltıyorsun.

Günlük hayattan örnekler

• Fotoğraf yedekleme (Google Fotoğraflar, iCloud): Fotoğrafların telefonundan çok bir veri merkezindeki disklerde duruyor; telefonunu kaybetsen de gitmiyor.
• E-posta (Gmail, Outlook): Mailler bilgisayarına değil, sağlayıcının sunucularına kaydediliyor. Bu yüzden hangi cihazdan girersen gir aynı kutuyu görüyorsun.
• Ortak belgeler (Google Dokümanlar): Aynı dosyayı üç kişi aynı anda düzenleyebiliyor, çünkü dosya kimsenin bilgisayarında değil, ortak bir sunucuda.
• Google Colab: Python derslerinde kodu kendi bilgisayarında değil, Google’ın sunucusunda çalıştırıyorsun. Bilgisayarına Python kurmana gerek kalmamasının sebebi bu.

Kendin dene: kod nerede çalışıyor?

Aşağıdaki kodu önce Colab’da, sonra (Python kuruluysa) kendi bilgisayarında çalıştır:

import platform
import os
print("Makine adı:", platform.node())
print("İşletim sistemi:", platform.system())
print("İşlemci çekirdeği:", os.cpu_count())

Colab’da gördüğün makine adı ve işletim sistemi seninkinden farklı çıkacak; Colab’da işletim sistemi olarak Linux görürsün. Çünkü kod gerçekten başka bir bilgisayarda, bir veri merkezinde çalışıyor. Ekranda gördüğün sadece o makinenin sana gönderdiği sonuç.

Bulut hizmetinin üç türü

Bulut hizmetleri, işin ne kadarını sağlayıcıya bıraktığına göre üçe ayrılıyor. En kolay anlatımı pizza benzetmesi:

• IaaS (Altyapı hizmeti): Mutfağı kiralıyorsun; malzemeyi alıp pizzayı kendin yapıyorsun. Sana boş bir sanal sunucu veriliyor, üstüne ne kuracağın senin işin. Örnek: Amazon EC2, Google Compute Engine.
• PaaS (Platform hizmeti): Hamur ve fırın hazır, sen sadece malzemeyi seçiyorsun. Kodunu yüklüyorsun, sunucuyu ayakta tutmak sağlayıcının işi. Örnek: Google App Engine, Heroku.
• SaaS (Yazılım hizmeti): Pizzayı hazır sipariş ediyorsun. Programı kullanıyorsun, gerisiyle hiç uğraşmıyorsun. Örnek: Gmail, Google Dokümanlar, Canva.

Günlük hayatta en çok SaaS kullanıyoruz. Veri bilimi ve yazılım tarafında ise IaaS ve PaaS da sık karşına çıkacak.

Büyük bulut sağlayıcıları

En bilinen üç sağlayıcı Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure ve Google Cloud. Üçü de yeni başlayanlar için sınırlı ücretsiz kullanım seçenekleri sunuyor; veri ve yazılım iş ilanlarında da bu isimleri sık görürsün.

Artıları ve eksileri

Artıları

• Pahalı donanım almadan güçlü bilgisayarlara erişirsin.
• Kullandığın kadar ödersin; ihtiyacın artınca hızlıca büyütürsün.
• Verine her yerden, her cihazdan ulaşırsın.
• Yedekleme ve donanım bakımı sağlayıcının işidir.

Eksileri

• İnternet yoksa erişim de yok.
• Verin başka bir şirketin sunucusunda duruyor; gizlilik ve güvenlik ayarlarına dikkat etmen gerekir.
• Kullanımı takip etmezsen fatura sürpriz yapabilir; açık unutulan bir sunucu çalıştığı sürece ücretlendirilir.
• Bir sağlayıcıya çok bağlanınca başka birine geçmek zorlaşabilir.

Bir cümlede

Bulut bilişim, bilgisayar gücünü kendin sahip olmak yerine internet üzerinden kiralamaktır; fotoğraf yedeğinden Colab’a kadar her gün kullandığın birçok şey bu sayede çalışıyor.